Wola Zaradzyńska w źródłach historycznych

Od najdawniejszych piastowskich czasów tereny dzisiejszej Woli Zaradzyńskiej należały do księcia, który mógł je nadawać. Były to tereny podmokłe, tworzące trzęsawiska i moczary zwane, dlatego chropami. Dopiero w połowie XI wieku chropy nad Nerem zaczęły być kolonizowane. Rozpoczęło się osadnictwo Chocanów, Sulętów i Pabianów i tak powstawały osady. Kasztelania książęca nie otrzymała żadnej nazwy – nazywano ją po prostu chropami. Ludność kasztelanii tworzyła tzw. opole, czyli związek kierujący się samorządem, odpowiadającym przed władzą książęcą, odrabiający powinności i składający daniny na zamek w Sieradzu.

W końcu XI wieku kasztelania, jako fundacja żony Władysława Hermana, Judyty przechodzi na własność kapituły krakowskiej, a w drugiej połowie XII wieku wraca w posiadania książęce. Później tereny te przechodzą wspólne dzieje wraz z państwem polskim. Po upadku Polski, na krótki czas, tereny te przejmują Prusacy. Następnie obszary dzisiejszej Woli Zaradzynskiej wchodzą w skład zaboru rosyjskiego. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku wracają do Polski.

Wieś Wola Zaradzyńska w dawnych aktach występuje pod nazwami: Wola Rypułtowska – od pobliskich Rypułtowic lub Wola Zaredzeńska tzn. leżąca za lasami redzeńskimi, od których później powstała nazwa wsi Rydzyny. Już w XIV wieku należy do osad, które pierwotnie tworzyły parafie pabianicką wraz z Bychlewem, Jutrzkowicami, Ślądkowicami, Karniszewicami, Rypułtowicami, Chocianowicami, Łaskowicami, Retkinią, Rudą i Gadką.

Należące do parafii wsie oddawały dziesięcinę do probostwa łęczyckiego, a kościół pabianicki pobierał tylko „meszne” tzn. po jednym korcu pszenicy z łanu od wsi. Później w XVI wieku Wola Zaradzyńska przechodzi do kolegiaty łaskiej. Śladem rozgraniczenia dóbr tuszyńskich od wsi kapitulnych (Wola Rypułtowska) jest dokument Zygmunta Starego z Piotrkowa – 9 stycznia 1531r. Są to również dokumenty świadczące o powinnościach, jakie musieli pełnić mieszkańcy wsi: jest zaciąg, czyli co trzeba było dostarczyć na przyjazd i pobyt delegacji podczas obrad trybunalskich w Piotrkowie, do czego zobowiązani byli mieszkańcy wsi – wspomina o tym lustracja z 1496 roku. 

Wieś zobowiązana było także do utrzymywania lustratorów i sędziów, na co pobierano stałą daninę tzw. obiedne w wysokości 24 lub 12 groszy. W XVI wieku ważenie i wyszynk piwa był wyłącznym przywilejem mieszczan pabianickich – regulował to przywilej z 1602 roku. Na mocy tego aktu karczmarze z Woli Zaradzyńskiej mieli wzbronione ważenie piwa i wytwarzanie gorzałki. Zobowiązani byli kupować trunki w Pabianicach. Także dwór pabianicki ważył piwo już od XV wieku, konkurując z miastem. Mieszkańcy wsi musieli świadczyć powinności i w tym zakresie: Karniszewice i Łaskowice dostarczały po dwa korce chmielu od łanu, a Wola Rypułtowska czyli obecna Wola Zaradzyńska zwoziła do dworu Pabianickiego drzewo do ważenia piwa, o czym wspomina Jan Długosz.

Wojny i klęski XVIII wieku wyludniły wieś całkowicie – dokument z 1735 roku mówi o wsi od wielu lat pustej. Zaczyna się długi i powolny proces powtórnego zasiedlania.

Powtórnie wieś pojawia się w źródłach historycznych z XIX wieku. Akt z 1841 roku mówi, że dobra wsi zostają sprzedane Mateuszowi Lubowidzkiemu, członkowi Rady Stanu Królestwa Polskiego. Wykaz statystyczny miejscowości w granicach dawnych dóbr kapitulnych z 1881 roku informuje, że we wsi Woli Zaradzyńskiej zamieszkują 262 osoby. Istnieją 24 dymy (chałupy), a obszar wynosi 519 morgów. Właścicielami wsi są włościanie. Folwark tworzą trzy zabudowania z 7 mieszkańcami i 400 morgami ziemi. Natomiast kolonie Nową Wolę Zaradzyńską zamieszkuje 139 osób w 24 chatach na 140 morgach. Wola Zaradzyńska wchodzi w skład powiatu łaskiego i gminy Widzew.

Tak przedstawia się pokrótce historia Woli Zaradzyńskiej w źródłach historycznych.

Na podstawie pracy: M. Baruch „Pabianice, Rzgów i wsie okoliczne”- Warszawa 1903

artykuł opracowała: Małgorzata Koperek